De tweede Dunamare inspiratiebijeenkomst in het kader van tien jaar Dunamare Onderwijsgroep werd georganiseerd op het Coornhert Lyceum. In de prachtige theaterzaal gaf hoogleraar Neuropsychologie Erik Scherder een kijkje in de wondere wereld van het menselijk brein. Bottomline: blijf bewegen, zowel fysiek als geestelijk.

Het thema van deze maandagmiddag 19 februari paste helemaal in het HR-thema van onze onderwijsgroep. Vitaliteit is een van de drie speerpunten van het HR-beleid. Want kwaliteit van onderwijs en kwaliteit van mensen gaat hand in hand. De kwaliteit van mensen staat centraal in de strategische pijler goed werkgeverschap. Hoofd HR Kim Camfferman zette drie speerpunten binnen goed werkgeverschap nog eens op een rijtje. ‘Aandacht, ontwikkeling en vitaliteit.’ Het eerste werd deze middag ook letterlijk uitgevoerd. Bezoekers werden bij de entree door twee dames in vrolijke jurkjes overladen met complimenten. ‘Ontwikkeling geven we vorm via onze eigen Dunamare Academie’, zei Kim, ‘zowel professionele als persoonlijke ontwikkeling’. ‘En aan vitaliteit geven we invulling met onder meer een uitvoerig vitaliteitsprogramma en een speciaal vitaliteitsbudget per medewerker.’

Het moet Erik Scherder als muziek in de oren hebben geklonken, want een ding werd al direct duidelijk toen de spreker de microfoon ter hand nam, van stilzitten wordt niemand beter. Weerstanden overwinnen, opgroeien in een verrijkte omgeving, uitkijken naar verandering, dat zijn de bewegingen waar de hersenen blij van worden. ‘Leven van comfort gaat niet goed’, zegt de hoogleraar. ‘We moeten onze netwerken, onze hersenhubs en al die verbindingen daartussen, optimaliseren. Dan bouw je een cognitieve reserve op die je langer beschermt tegen ouderdomsziekten. Wie van u is tweetalig opgegroeid?’ Een paar vingers gaan de lucht in. ‘U bent vier tot vijf jaar langer beschermd. Mooi toch?’
Briljant tot je dertigste
In zijn karakteristieke stijl neemt Scherder de zaal mee door het brein. Hij tovert de hersenen in allerlei kleuren en doorsnedes op het scherm. Hij wijst aan welke gebieden worden geactiveerd als er wordt bewogen. ‘Inspanning loont voor de netwerken’, zegt hij. Hij vertelt nog maar eens dat de prefrontale cortex tot je dertigste nog niet is volgroeid en dat planning en organisatie dus moeilijk zijn bij pubers. ‘Kinderen zijn impulsief’, zegt hij. Dat is mooi, na ons dertigste worden we geremd door onze ervaringen. Dan kunnen we onderscheid maken tussen wat belangrijk is en wat niet. Kent u de wetenschappelijke zinsnede: je bent briljant tot je dertigste?’

Erik Scherder verstaat de kunst om het meest ingewikkelde onderdeel van het menselijk lichaam op zo’n manier te presenteren dat iedereen bij de les blijft. Hij loopt, banjert, klimt op het podium, ijsbeert, beweegt voortdurend. Hij vertelt dat de positieve kant van angst is dat ons brein ons helpt om emoties uit te schakelen en een taak uit te voeren op een piekmoment. ‘Fantastisch dat uw brein dat kan. Ja toch? Mag ik even vingers zien? Wie wil er nog een plaatje?’ Hij schiet van de hippocampus naar de amygdala, naar de thalamus. Alles heeft met alles te maken. Maar bottomline is dat het activeren van de hersenen een vitaler mens oplevert. ‘Ga bewegen met de kinderen’, zegt hij. ‘Ik ben voor gymnastiekonderwijs.’ En even later: ‘Wie van u beweegt dertig minuten per dag? En dan bedoel ik echt bewegen hè.’ Niet al te veel vingers gaan de lucht in. ‘Degenen die hun vinger niet opstaken hebben twee keer hoger risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziektes, dertien procent meer kans op kanker en zeventien procent meer kans op vroegtijdige sterfte. Sorry, ik kan het niet mooier maken. Vindt u het nog leuk?’ Volgende plaatje. ‘Als we van zitten naar bewegen gaan, verbeteren we onze insulinehuishouding met 18%.’ En dan switcht hij van bewegen naar creativiteit. In de hersenen kleuren allerlei gebieden bij het kijken naar kunst. Nog meer activiteit zie je bij het maken van kunst. En zo is het ook met muziek. ‘Wie al op vroege leeftijd piano leert spelen, heeft meer verbindingen aangemaakt. Creativiteit is een verrijking voor het brein.’ Het was een opsteker voor de docenten van de creatieve vakken. Dan speelt Coornhert-leerlinge Lotte een mooi stuk piano en even later zet ze samen met haar band het akkoordenschema van YMCA in. ‘Ja, we gaan samen zingen’, zegt Erik Scherder. ‘Dat is goed voor het knuffelhormoon.’ Het is fraai einde van een uurtje hersengymnastiek. Het enthousiasme van de voorganger bleef nog een tijdje hangen in de Coornhert-zaal, terwijl beneden in de hal nog uitvoerig werd doorgepraat.

Jolanda Elbersen, leerlingondersteuner op het Hoofdvaart College, zegt: ‘Toen het ging over impulsiviteit en bewegen van kinderen moest ik denken aan een reportage die ik ooit zag over een school met veel ADHD-kinderen. Zij hadden in de school een renbaan aangelegd. Fantastisch natuurlijk, maar niet overal te realiseren. Ik was ook blij met het einde van zijn verhaal. Mijn dochter zit op het Coornhert. Zij groeit op met muzikaliteit en beweging.’ Freek en Yoram, LO-docenten van het Haarlemmermeerlyceum zijn met de halve sectie gekomen. ‘We kennen dit verhaal natuurlijk van onze studie. Juist in deze tijd, waarin toch een bepaalde bewegingsarmoede ontstaat, wordt LO steeds belangrijker. Fijn dat dat bevestigd werd. Het zou fantastisch zijn als er meer tijd komt voor gym.’